Settela / Column ‘Van Bergen’ Dagblad De Limburger

20120505-080919.jpg

Het nationaal comité 4 en 5 mei schenkt dit jaar extra aandacht aan de genocide op Roma en Sinti zigeuners. Tijdens dit vergeten hoofdstuk uit de tweede wereldoorlog werden meer dan een half miljoen Sinti’s en Roma’s vermoord, waaronder de 9-jarige Settela Steinbach uit het Limburgse Buchten.

Settela

Het jonge meisje met hoofddoek is maar even in beeld. Niet langer dan twee seconden. Door een kier in de trein die op het platform van kamp Westerbork klaar staat voor vertrek naar Auschwitz, gluurt ze naar buiten. Haar donkere ogen schieten schichtig van rechts naar links en kijken kort in de camera. Dan schuift haar beeltenis weg in een volgend shot van enkele mannen die de deuren van de goederentrein sluiten. In de wagon zitten 246 mannen, vrouwen en kinderen die door de bezetters zijn aangeduid als zigeuners; Sinti en Roma.

Twee seconden, langer is het meisje niet te zien. Maar meer tijd heeft haar indringende blik niet nodig gehad om zich voorgoed diep te boren in het hart van de geschiedenis. Na de oorlog is haar aangrijpende beeltenis ruim 50 jaar lang als „Het meisje met de hoofddoek” een symbool van de Jodenvervolging geweest. Tot een journalist begin jaren ’90 ontdekte dat het meisje niet Joods was maar Sinti, dat ze uit Limburg kwam en Settella Steinbach heette. Maar tevens het bittere gegeven dat Settela in de nacht van 2 op 3 augustus 1944 samen met haar familie stierf in de gaskamers van Auschwitz-Birkenau.

Als ik naar de zwart-wit beelden kijk die de wanhoopsblik van Settela Steinbach als een icoon tegen de waanzin van genocide voor altijd hebben ingekapseld in de tijd, kan ik niet anders dan ook denken aan dat andere jonge meisje dat ongewild een icoon werd, en voor altijd de loden last van een door oorlog vertrapte vrede op haar iele schouders zal moeten torsen; Anne Frank. Settela en Anne, twee jonge meisjes die vanuit hun kinderlijke onschuld peilers werden onder het herdenken van wat nooit mag worden vergeten. De een Joods, de ander Sinti. Maar zijn dat geen aanduidingen die hen in het licht van 4 mei onterecht van elkaar onderscheiden? Als zouden de meisjes hun lot en lijden door hun verschillende afkomst anders hebben beleefd.

Voor mij zijn Anne en Settela twee gelijke kinderen die verstrikt raakten in een dramatisch treurspel tussen volwassen en met hun angstige blikken moesten toezien hoe hen hun vrijheid en toekomst werd afgenomen. Anne en Settela, de een Joods, de ander Sinti, de een uit Amsterdam de ander uit Limburg, maar beiden kijken ze ons door de lagen van de geschiedenis indringend eensgezind aan met een zelfde blik waarin naast angst en onbegrip ook een stille hoop besloten ligt. Alsof ze met hun ogen de vrijheid die hen werd ontnomen willen doorgeven aan ons.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Een aanrader is onderstaande digitale tentoonstelling waarin je ook de filmbeelden kunt bekijken waar ik in mijn column naar verwijs.

UNIEKE DOCUMENTEN OVER VERVOLGING ROMA EN SINTI

Een bijzondere tentoonstelling over de genocide op Roma en Sinti is vanaf 3 mei te zien op www.tweedewereldoorlog.nl. De digitale expositie De Vergeten Genocide vertelt het verhaal van zes vervolgde kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de hand van uniek materiaal. De tentoonstelling van het Nationaal Comité 4 en 5 mei is het resultaat van een bijzondere samenwerking met experts uit Europa.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *